Wielu określa letnie miesiące mianem „sezonu ogórkowego”. Czy znaczy to, że również w świecie literatury nic się nie dzieje, a newsów musimy szukać na siłę? Absolutnie nie! Tu nie ma miejsca na nudę i nawet w okresie urlopowym wydarza się masa ciekawych rzeczy. Przejrzeliśmy więc media, by wyselekcjonować te najważniejsze. Z czym przychodzimy do Was w najnowszym odcinku Prasówki Znaku? Opowiadamy o pracach nad wyczekiwaną kontynuacją filmowego hitu sprzed 20 lat, o nominacjach do prestiżowych nagród, nie pomijamy także głośnej polemiki na temat sytuacji rynku książki w Polsce. A to nie wszystko! Zapraszamy na nasz przegląd wiadomości ze świata książki.

Powrót Judyty: prace nad ekranizacją kontynuacji „Nigdy w życiu!” trwają!

Książkę „Właśnie, że tak! Nigdy w życiu! 20 lat później” znajdziesz w Księgarni Znak!

To wiadomość, która osłodzi końcówkę lata wszystkim fanom polskich komedii romantycznych. Oficjalnie ruszyły prace nad filmową adaptacją dalszych losów bohaterów kultowego „Nigdy w życiu!” Katarzyny Grocholi: „Właśnie, że tak! Nigdy w życiu! 20 lat później”. Nie znamy wielu szczegółów na temat produkcji, ale twórcy ujawnili już ten najważniejszy: w rolę Judyty ponownie wcieli się Danuta Stenka. Miesiąc temu na filmowym planie padł pierwszy klaps, a zdjęcia realizowane są na terenie Warszawy.

Niestety, w sierpniu dotarła do nas smutna wiadomość ze świata filmu, która położyła się cieniem również i na produkcji „Właśnie, że tak!”. Mowa o odejściu aktora Jana Frycza, który poza wieloma innymi kultowymi rolami grał w „Nigdy w życiu!” Tomasza, byłego męża Judyty. Jak w rozmowie z „Super Expressem” przyznała autorka książki, Katarzyna Grochola, Frycz miał pojawić się także w najnowszej ekranizacji jej powieści. Grochola zdradziła, że aktor miał pojawić się na planie filmowym dokładnie 26 sierpnia.

Heca na rynku książki: nowe wydawnictwo wzbudza dyskusję

Na polskim rynku wydawniczym pojawił się nowy gracz, a wraz z nim – ogromne emocje! Chodzi o założoną przez Zygmunta Miłoszewskiego Spółkę Autorską Heca. O co chodzi z Hecą i dlaczego powstała? Wydawnictwo wyjaśnia na łamach swojej strony internetowej, że ich misją jest wydawanie książek w sposób uczciwy i transparentny. Nie korzystają z AI w pracy twórczej, a zyskami ze sprzedaży będą dzielić się w sposób korzystny dla autorów. W Hecy swoje książki wydają aktualnie sam Miłoszewski, jego brat Wojtek, Jakub Szamałek oraz Jacek Dehnel. Na razie oferta wydawnictwa składa się ze wznowień znanych już powieści. Cechą charakterystyczną Hecy jest także równa cena dla wszystkich książek, która wynosi 65 zł.

Komentarz Zbigniewa Czerwińskiego: czy Heca niszczy rynek?

Heca swoim powstaniem zapoczątkowała gorącą dyskusję na temat warunków panujących na rynku książki. Młode wydawnictwo stało się obiektem krytyki ze strony Zbigniewa Czerwińskiego, dawniej prezesa Bellony oraz Świata Książki, a obecnie szefa stowarzyszenia Copyright Polska. W komentarzu opublikowanym na branżowym portalu Rynek-Książki.pl Czerwiński określa ruch Miłoszewskiego jako „uderzający w fundamenty rynku książki”. Co ma na myśli szef Copyright Polska? Chodzi tu o zaburzenie modelu, w którym duże wydawnictwo wydaje książki autorów dochodowych (użyto określenia „cash cows”), a dzięki tym zyskom miałoby finansować publikowanie debiutów oraz pracę podwykonawców.

Odpowiedzi Jacka Dehnela i Zygmunta Miłoszewskiego. Głośna polemika

Na odpowiedzi na komentarz Czerwińskiego nie trzeba było czekać długo. W temacie wypowiedział się Jacek Dehnel, jeden z autorów Hecy. Dehnel zaznacza, że to, co Czerwiński określa jako rujnujące rynek, z perspektywy autora oznacza zwyczajnie przejęcie kontroli nad własnym pisarstwem i czerpanymi z niego zyskami. Określa także wizję przedmówcy dotyczącą przeznaczania zysków ze sprzedaży bestsellerów na wydawanie młodych i nieznanych autorów jako „idylliczną”.

Do komentarza Czerwińskiego odniósł się także Zygmunt Miłoszewski w wywiadzie udzielonym Wojtkowi Szotowi na łamach „Gazety Wyborczej”. Pisarz, a obecnie także wydawca, ma nadzieję, że Hecy uda się udowodnić, że da się wydawać książki „fair trade”. Wydawnictwo stworzył po to, by pisarze mieli dla siebie bezpieczne miejsce, w którym otrzymują uczciwe umowy i dobre warunki współpracy. Zarzuty Czerwińskiego określił jako bezpodstawne i gorzko zauważył, że jako prezes Copyright Polska powinien on prezentować większą troskę o losy pisarzy.

Ciąg dalszy dyskusji. Co przyniesie przyszłość?

Kolejne sierpniowe dni przyniosły dalsze komentarze ze strony Zbigniewa Czerwińskiego i Jacka Dehnela. Czerwiński powrócił do uwag na temat losu debiutantów, natomiast Dehnel zauważył, że kierowane dawniej przez prezesa Copyright Polska wydawnictwa nie znalazły się wśród sygnatariuszy Konwencji Krakowskiej, która ma dbać o uczciwe praktyki wśród wydawców. Pisarz zaznaczył także, że misją Hecy nie jest zarzucany jej przez Czerwińskiego demontaż rynku książki, a przede wszystkim wydawanie dobrej literatury. Na odpowiedzi Zygmunta Czerwińskiego, w której wyraża on nadzieję na stworzenie ogólnej platformy porozumienia dla autorów i wydawców, dyskusja medialna się (póki co) kończy. Czy wizja ta ma przyszłość? Jakie będą kolejne ruchy Spółki Autorskiej Heca? Z pewnością będziemy obserwować działalność nowego wydawnictwa!

Nagroda Bookera 2026: znamy długą listę nominacji!

Jedno z najważniejszych wyróżnień w świecie literatury anglojęzycznej coraz bliżej rozstrzygnięcia! Ogłoszono długą listę nominowanych do Nagrody Bookera 2026. Znajdziemy na niej nazwiska autorów, którzy zachwycili jury swoją wrażliwością i odwagą w przełamywaniu gatunkowych schematów.

Całą listę nominowanych znajdziesz w naszym artykule na temat Nagrody Bookera 2026!

Koniec rozdziału: wydawnictwo Szczygła kończy z wydawaniem książek

Sytuacja na rynku książki dotyka różnych osób w różny sposób. Miesiąc temu pisaliśmy o akcji Unii Literackiej mającej podwyższyć zarobki pisarzy, a teraz podajemy przykrą informację z innego miejsca tej przestrzeni. Założone przez Mariusza Szczygła, Juliannę Jonek i Wojciecha Tochmana wydawnictwo Dowody (dawniej: Dowody Na Istnienie) po 12 latach przestaje wydawać nowe książki. Skąd taka decyzja? Szczygieł przyznaje otwarcie: chodzi głównie o kwestie finansowe. Prowadzenie wydawnictwa, świadome kreowanie jego linii i wydawanie książek nie zawsze wpisujących się w komercyjne gusta to źródło niekończących się kosztów. Koszty te spadały w przypadku Dowodów głównie na Fundację Instytut Reportażu. Takie rozwiązanie sprawiało, że fundusze fundacji bardzo mocno się kurczyły – na tyle, by została podjęta decyzja o zakończeniu działalności wydawniczej. Wielu z nas będzie z pewnością tęsknić za książkami wydanymi pod szyldem Dowodów.

Opublikowane do tej pory książki pozostają w sprzedaży. Można je znaleźć w księgarniach stacjonarnych oraz internetowych – przede wszystkim na oficjalnej stronie wydawnictwa, ale również w Księgarni Znak.

Czy znaczy to, że na naszym rynku nie zobaczymy już sygnowanej przez Dowody serii reporterskiej ani serii literatury czeskiej (Stehlik)? Mariusz Szczygieł zapowiada, że nadzieja nie jest stracona! Bardzo możliwe, że te właśnie cykle książkowe będą kontynuowane w innym miejscu. Czytelnicy literatury faktu oraz czeskich twórców z pewnością śledzą już rozwój tej sytuacji i wyczekują dobrych wieści.

Świat literatury kontra AI: antykwariaty, trening modeli i nowe prawo

Wojna na linii pisarze-sztuczna inteligencja wkracza na zupełnie nowy poziom. Wyszło na jaw, że firmy rozwijające AI masowo skupują fizyczne książki z antykwariatów, by digitalizować je i bez zgody autorów trenować na nich swoje modele językowe. Książki po takim zabiegu są… niszczone. Proceder ten szczególnie głośny jest w Stanach Zjednoczonych. Jak jednak informuje Polska Agencja Prasowa, również polscy antykwariusze zgłaszają, że otrzymują ostatnio podejrzanie wyglądające oferty kupna wielu bardzo różnych książek.

Całość jest przedmiotem ciekawej dyskusji dotyczącej praw autorskich. Dla PAP kwestię tę wyjaśniła ekspertka zajmująca się prawami mediów, dr Katarzyna Błeszyńska. Ujawniła, że w Polsce bez pozwolenia można wywozić za granicę kraju książki o wartości do 6 tysięcy złotych. Takie książki bez żadnych przeszkód da się przetransportować do USA, gdzie stają się obiektem trenowania modeli AI, a następnie niszczone. Przeszkodą nie będzie nawet wiek powyżej 100 lat – liczy się cena książki na rynku antykwarycznym.

Dlaczego książki używane do trenowania AI są niszczone?

Jak wyjaśnia Błeszyńska, również wynika to z praw autorskich, tyle że tych obowiązujących w Stanach Zjednoczonych. Zeskanowanie książki na cele AI liczy się jako zwielokrotnienie nośnika, więc aby uniknąć kar, firmy zajmujące się trenowaniem modeli muszą zniszczyć książkę papierową. W ten sposób liczba nośników treści pozostaje taka sama. Tak stanowi amerykańskie prawo. W Unii Europejskiej taki proceder nie jest możliwy, ale nasze prawo nie chroni europejskich książek przywiezionych na teren Stanów Zjednoczonych.

Nowe prawo o AI obowiązujące w Polsce

Tymczasem w Polsce stopniowo wchodzą w życie unijne regulacje prawne, które nakładają bezwzględny obowiązek oznaczania treści wygenerowanych przez AI. Dotyczy to nie tylko deepfake’ów, wytworzonych za pomocą AI grafik czy piosenek, ale także systemów obsługi użytkownika. Musimy być informowani o tym, że rozmawiamy z maszyną – taką jak chatbot czy wirtualny asystent. Pierwsze przepisy AI Act, bo pod taką nazwą funkcjonują regulacje, weszły w życie 2 sierpnia.

Co czyta tego lata Barack Obama? Letnia lista lektur byłego prezydenta USA

To już coroczna tradycja, na którą czekają czytelnicy i wydawcy na całym świecie. Barack Obama opublikował swoją listę lektur na lato. Jak zwykle znalazł się na niej genialny miks zaangażowanego reportażu, mocnej prozy obyczajowej, a nawet wciągających thrillerów. Po które z jego rekomendacji warto sięgnąć w pierwszej kolejności? Które z książek polecanych przez Obamę można przeczytać po polsku? Podajemy pełną listę!

„One Sun Only” – Camille Bordas

„This Land is Your Land” – Beverly Gage

„Kin” – Tayari Jones

Książka w 2027 roku ukaże się nakładem wydawnictwa Filia Literacka.

„Transcription” – Ben Lerner

„The Things We Never Say” – Elizabeth Strout

Ta nominowana do Bookera 2026 książka Elizabeth Strout jest już dostępna na polskim rynku jako „To, o czym nie mówimy”.

„Whistler” – Ann Patchett

Nowa książka Ann Patchett ukaże się nakładem wydawnictwa Znak Literanova, podobnie jak poprzednie powieści tej autorki.

„A World Appears” – Michael Pollan

„Vigil” – George Saunders

Najnowsza książka George’a Saundersa ukaże się nakładem wydawnictwa Znak pod tytułem „Czuwanie”. Premiera już 23 września!

„Data Empire” – Roopika Risam

„Cool Machine” – Colson Whitehead

„Seek Immediate Shelter” – Vincent Yu

Szukasz książek, o których mówi cały świat?

Niezależnie od tego, czy masz ochotę na kultowe polskie opowieści, czy na światowe hity z listy Bookera – najlepsze lektury na końcówkę wakacji znajdziesz w Księgarni Znak.

Które z tych wydarzeń zaciekawiło Was najbardziej?

Spodobał Ci się artykuł? Podziel się nim: